Þessi ríkisstjórn virðist vera upptekin af öllu nema því sem skiptir máli. Hagkerfið er ennþá að dragast saman, skuldir þess að vaxa og tækifærum fækkar. Þau tækifæri sem skjóta upp kollinum er kæfð í fæðingu, og það sem gengur vel er bundið inn í spennitreyju reglugerða og hækkandi skatta.

Enn mælist stuðningur við ríkisstjórnina. Hana styðja ennþá hörðustu stuðningsmenn ríkisstjórnarflokkanna, sem er alveg sama hvað verður um Ísland, bara á meðan Sjálfstæðisflokkurinn og Framsóknarflokkurinn er haldið í kuldanum.

Stjórnarandstaðan er líka veik og í felum. Ef einhver þekkti bara til íslenskra stjórnmála í gegnum ummæli íslenskra þingmanna mundi viðkomandi sennilega trúa því af einlægni að á Íslandi væru bara vinstrimenn, og menn sem þegja. 

Fleiri og fleiri eru að gefast upp á vinstristjórninni, meira að segja fleiri og fleiri þingmenn stjórnarflokkanna. Þráinn varð vinstri-grænn, Ásmundur varð framsækinn. Lilja og Atli misstu litinn, og Guðmundur gerði Samfylkingarmaður í felulitum. Rótið er mikið. Ríkisstjórnin hangir saman á bláþræði valdagræðgi, og veit að hún verður kosin út í hafsauga í næstu kosningum, sama hvenær þær nú verða, og þær verða því haldnar eins seint og hægt er.

Hvað er verra en stjórnmálamaður án hugsjóna? Svarið gæti kannski verið: Stjórnmálamaður sem forðast eigin skoðanir.

Því lengri tíma sem tekur fyrir ríkisvaldið að draga úr afskiptum sínum og "björgunaraðgerðum", þeim mun verra verður ástandið. 

Því miður eru stjórnmálamenn yfirleitt þeirrar gerðar að vera fólk "aðgerða", sem vill "gera eitthvað". Þeir geta því ekki hugsað sér að klippa á afskipti hins opinbera. Þvert á móti, þá vilja þeir yfirleitt að sjúklingurinn sem hagkerfið er orðið að fái stærri og stærri skammta af lyfinu sem gerði hann veikan.

Það er því undir almenningi komið að krefjast aðgerðaleysis stjórnmálamanna. Stundum er heppnin með almenningi, og æðsti valdsmaður ríkisins fær heilablóðfall og getur ekkert aðhafst, og fyrir vikið fær markaðurinn svigrúm til að leiðrétta sig. En þegar heppnin er ekki til staðar, þá þarf markvissari kröfu frá almenningi um að halda stjórnmálamönnum frá hagkerfinu sem þeir eyðilögðu og vilja nú eyðileggja enn meira með víðtækum sósíalisma.

Tillögur um skattalækkanir eru góðra gjalda verðar. Þeim þarf að fylgja tillögur um mikinn niðurskurð á umfangi og kostnaði hins opinbera. Skattar þurfa að lækka, en útgjöld ríkisins þurfa að lækka enn meira og svo mikið að svigrúm verði til að greiða niður skuldir hins opinbera hratt. 

En það er ekki nóg að taka kreditkortið af hinu opinbera. Afskipti þess af frjálsum viðskiptum og samskiptum þurfa líka að dragast saman. Markaður sem sér minni skattheimtu en aukið opinbert eftirlit er ekki frjálsari en sá sem borgar þunga skatta en fær að öðru leyti að leggja allt sitt undir dóm og eftirlit neytenda.  Þrællinn er ekki frjáls þótt hlekkirnir séu fluttir af hægri fæti hans og yfir á þann til vinstri.

Ef stjórnmálamenn vilja "leysa vandamálin", þá væri nærtækast fyrir þá að leggja til að frídögum þeirra verði fjölgað í 360 á ári. 

Geir Ágústsson

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu 12. október 2011 og er aðgengileg áskrifendum að vefútgáfu blaðsins hér.

Geir Ágústsson

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu 14. september 2011 og er aðgengileg áskrifendum að vefútgáfu blaðsins hér.

Á Íslandi er fé skattgreiðenda í stórum stíl veitt í niðurgreiðslur og styrki til landbúnaðar. Á þessu hafa Íslendingar einfaldlega ekki efni. Það er því upplagt að nota tækifærið nú á krepputímum og skera þessar styrkjagreiðslur niður í núll.

Fordæmið er til staðar og finnst á Nýja-Sjálandi. Þar var, eins og er á Íslandi í dag, til kerfi umsvifamikilla styrkja og sértækrar aðstoðar til landúnaðarins. En svo kom kreppa, og menn gerðu sér grein fyrir að fjármögnun landbúnaðarstyrkja með opinberum lántökum var síður en svo af hinu góða.

Eða eins og segir á einum stað:

New Zealand was forced into the reform process by a clear sense of impending economic catastrophe. Simply put, it had to eliminate subsidies because it could no longer afford them.

Það skal tekið fram að það voru vinstrimenn sem afnámu styrkjagreiðslur til landbúnaðar á Nýja-Sjálandi, og þessu þorðu þeir því stuðningur við þá meðal bænda var hvort eð er lítill!

The reforms in New Zealand were undertaken by a left-wing government that had a thin rural constituency at best. It did not expect to lose political support, since there was only limited support extant for the Government in the rural sector in any case.

Á ekki eitthvað svipað við um á Íslandi í dag?

Bændur gerðu sér líka grein fyrir að niðurgreiðslur til þeirra væru eitraður kokkteill því þegar stjórnmálamenn "niðurgreiða", þá vilja þeir líka stjórna. Og bændur sáu líka að það er engum til bóta að reka ríkið með halla til að styrkja eina atvinnugrein, eða eins og segir á einum stað:

[Farming leaders] reasoned that a key cause of inflation was the budget deficits required to fund farm subsidies (among other programs), so that more subsidies only made the problem worse. 

Lexían ætti að vera skýr: Íslendingar hafa ekki efni á því að niðurgreiða landbúnað. Þeir eiga því að hætta því. Nú er tækifærið fyrir stjórnmálamenn sem óttast um atkvæði sín og láta hugsjónir stjórnast af skoðanakönnunum, því það er sennilega meiri skilningur fyrir því nú en oft áður að ríkið þurfi að skreppa töluvert saman ef íslenska hagkerfið á að eiga sér viðreisnar von.

Geir Ágústsson

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu 13. júlí 2011 (tengill á grein fyrir áskrifendur að vefútgáfu Morgunblaðsins: HÉR).

Siv Friðleifsdóttir og fleiri þingmenn hyggjast nú færa megnið af tóbakssölu landsins niður í hinn ábatasama en ofbeldisfulla og miskunnarlausa svarta markað. Þetta á að gerast með lögbanni á sölu tóbaks í venjulegum verslunum og söluturnum. Þeir sem starfa á hinum svarta markaði nú hljóta að gleðjast yfir þessari vænu búbót og vona að alþingismenn láti glepjast af tækifærismennsku og eltingarleik við pólitískan rétttrúnað og afgreiði hið hræðilega lagafrumvarp með hraði, og helst án umræðu.

Svarti markaðurinn hefur tekið vel við sér síðan hrunið 2008 og síðan ákveðið var að stefna með hraðbyri að sósíalísku þjóðskipulagi hér á landi. Gjaldeyrissala er nú stunduð þar af miklum móð enda gjaldeyrishöftum fylgt eftir af meiri ofstopa en elstu menn muna frá fyrri tíð slíkra hafta. Viðskipti með reiðufé eiga sér nú stað í mun ríkari mæli en fyrir örfáum misserum og mun víðar, t.d. á hárgreiðslustofum, smurstöðvum og verkstæðum. Í tilraun sinni til að hrifsa stærri sneið af minnkandi köku standa yfirvöld nú frammi fyrir því að kakan er orðin agnarsmá. Það var fyrirsjáanlegt þegar lagt var af stað með innleiðingu allsherjar sósíalisma hér á landi, en nú er það veruleikinn sem blasir við.

Dekstur yfirvalda við hinn svarta markað er að mörgu leyti skiljanlegt, í ljósi þess að fáir þingmenn kunna nokkur skil á grunnatriðum hagfræðinnar. Almenningur þarf hins vegar að gera meiri kröfur til sjálfs sín en hann gerir til þingmanna sinna, og setja spurningamerki við hinn gengdarlausa yfirgang yfirvalda á frjálsum samskiptum og viðskiptum fólks og fyrirtækja þess. Menn geta ekki búist við því að innleiðing sósíalisma hafi aðrar afleiðingar en sósíalisma. Menn geta ekki búist við því að hinn íslenski sósíalismi endi öðruvísi en sósíalismi annarra landa - með gjaldþroti alls og allra.

Geir Ágústsson

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu, 1. júní 2011

Það kann vel að vera að bílaumferð hafi í för með sér fleiri ókosti en kosti fyrir "lífið" á Laugaveginum. En hverjir vita það best? Eru það borgarfulltrúar sem "hafa samráð" við "hagsmunaaðila"? Eða eru það hagsmunaaðilarnir? Er stundum best að leyfa umferð og stundum ekki? Á að vera lokað fyrir bílaumferð á sumrin eða ekki, og þá alla daga eða bara á góðviðrisdögum? Á að loka öllum Laugaveginum eða bara hluta hans? Hver á að vega og meta það? Hver á að hafa lyklana að hliðinu að Laugaveginum og ákveða hvenær hliðið er opið fyrir bíla og hvenær ekki? Eiga hliðin að vera eitt eða fleiri?

Lausnin á þessari langvarandi deilu liggur auðvitað í augum uppi. Það hlýtur að vera best að koma Laugaveginum í hendur einkaaðila sem sjá strax á bókhaldi sínu hvort sé betra, að leyfa bílaumferð á Laugaveginum eða ekki, og sjá einnig hvenær og í hversu miklum mæli og hversu lengi á að leyfa slíka umferð.

Laugaveginn á að einkavæða. Það er hægt að gera með ýmsum hætti, t.d. með því að dreifa hlutabréfum í "Laugaveginum hf." til allra fasteignaeigenda við Laugaveginn, eða með því að setja Laugaveginn á uppboð og selja til hæstbjóðanda. Þá geta borgarfulltrúar hætt að rífast um bílaumferð á þeim vegi og kannski fækkað vinnustundum sínum sem því nemur (og lækkað í launum sem nemur fækkun vinnustunda). 

Næsta skref er svo að einkavæða vegakerfið eins og það leggur sig og afnema alla skatta sem innheimtir eru í nafni "vegagerðar" og "viðhalds á vegum". Þá geta stjórnmálamenn einbeitt sér að einhverju öðru en því hvort bora eigi í gegnum þetta fjall eða hitt, eða hvort einhver tiltekinn vegspotti eigi að hafa eina akrein í sitthvora áttina eða tvær, eða tvær í eina átt ef því er að skipta. 

Menn rífast sjaldan um það á Alþingi eða í ráðhúsi Reykjavíkur hvort fólk eigi að labba eða hlaupa. Hvers vegna að flækja líf stjórnmálamanna með því að láta þá rífast um það hvort fólk eigi að labba eða keyra?

Geir Ágústsson

Þessi grein birtist áður í Morgunblaðinu 12. maí 2011.

Níu af tíu ráðherrum í núverandi ríkisstjórn voru félagar í Alþýðubandalaginu, en síðasta verk þess flokks var að fara í opinbera heimsókn til Kúbu í boði systurflokksins - kúbanska kommúnistaflokksins. Það mætti jafnvel gera því skóna að þeim finnist það bara hið besta mál að Ísland færist nær Austur-Evrópu.

Þessa dagana gengur illa að semja um kjör á almennum vinnumarkaði. Ljóst er að við ríkjandi stöðnun í atvinnulífinu (stöðnum sem ríkisstjórnin ber alla ábyrgð á) er fjarstæðukennt að launafólk geti gert sér vonir um raunverulegar kjarabætur. Hækkun kaupgjalds mun þannig óhjákvæmilega leiða til hækkun verðlags og ábatinn verður enginn.

Ef verkalýðshreyfingin hefur einhverja minnstu löngun til að bæta kjör almennra launþega ætti hún að stefna félagsmönnum sínum niður á Austurvöll og heimta nýjar kosningar. Hér verða engar framfarir með núverandi stjórn, sem stefnir að því að lama allt atvinnulíf.

En líkast til verða formaður ASÍ og hans kumpánar áfram sem spakir seppar Jóhönnu og Steingríms.

Dæmi:

Segja má að verkalýðshreyfingin hafi að verulegu leyti byggt upp það velferðarkerfi sem við njótum góðs af í dag, samstaðan og fjöldinn gerir henni kleift að hafa pólitísk áhrif og móta þjóðfélagið að þörfum fólksins. 

Annað dæmi:

Enginn vafi leikur á mikilvægi verkalýðshreyfingarinnar fyrir launafólk og þjóðfélagið í heild. ... Barátta BSRB og annarra samtaka launafólks á undangengnum áratugum hefur borið ríkulegan ávöxt: skilað auknum réttindum, betri kjörum og meiri velferð almenningi til handa. Afar fáar úrbætur hafa komið upp í hendurnar á launafólki fyrirhafnarlaust – þvert á móti hafa allir meiriháttar áfangar og sigrar náðst í krafti samtakamáttar og samvinnu fjöldans.

Fullyrðingar af þessu tagi finnast víða, jafnvel í því námsefni sem ríkisvaldið skipar skólunum að kenna börnum og unglingum. 

Sannleikurinn um gagn og nytsemi verkalýðsfélaga er samt annar (og flóknari). Verkalýðsfélög eru ekki félög eins og hver önnur. Í krafti ríkisins hafa þessi félög fengið mikið vald og leyfi til að beita ofbeldi af ýmsu tagi, t.d. stöðva starfsemi fyrirtækja án þess að þau hafi möguleika á að sækja vinnuafl utan verkalýðsfélaganna. "Samtakamáttur" verkalýðsfélaganna hefur ekki leitt til kjarabóta og ekki aukið velferð almennings. Þvert á móti.

Verkalýðsfélög eru hagfræðilegur óþarfi og eru þeim mun skaðlegri hagkerfinu eftir því sem aðild að þeim er útbreiddari. 

Verkalýðsfélög

• stuðla að atvinnuleysi
• valda mismunun
• flytja verðmæti til á óhagkvæman hátt
• ýta undir deilur
• verðlauna þá sem skapa minni verðmæti á kostnað þeirra sem skapa meiri verðmæti

... og fleira má týna til. 

Um hagfræðina á bak við skaðsemi verkalýðsfélaga má lesa meira hér.

Hér er dæmisaga sem segir frá því hvernig verkalýðsfélag drap eitt stærsta og ríkasta fyrirtæki heims.

Verkalýðsfélög eru ekki góð né nauðsynleg, hvorki fyrir atvinnurekendur né launþega. Goðsögnin sem umleikur þau hefur blekkt marga. Við eigum það til að líta á verkalýðsfélög sem einhvers konar sjálfsagðan hluta af samfélaginu. Staðreyndin er samt sú að því fleiri sem eru í verkalýðsfélögum, og eftir því sem verkalýðsfélög hafa meiri völd til að knésetja fyrirtæki, því verri eru verkalýðsfélög fyrir okkur öll.

Sagði [Albert II konungur] að stjórnarkreppa ógni stöðu Belga í Evrópusambandinu en Belgía á að [taka] við forsæti ESB eftir tvo mánuði. 

Skemmst er frá því að segja að engin ríkisstjórn hefur enn verið mynduð í landinu. Breska blaðið Telegraph fjallar um ástandið í landinu:

For the past 12 months, therefore, Belgium has been without a government. The  impasse means it recently set a world record for the longest period without an official administration, surpassing the 353 days of Cambodia in 2003/4. (telegraph.co.uk)

En er Belgía þá orðin að stórri ringulreið þar sem ruslið safnast upp og ekkert fjármagn fæst til fyrirtækja? Öðru nær. Frétt Telegraph heldur áfram (feitletrun bætt við hér):

A country in such political limbo is often said to be "in crisis". Yet Belgium managed the whole of its six-month presidency of the European Union last year with a caretaker government. It has set out a budget and even dispatched fighter jets to help police the no-fly zone over Libya. Local government carries on; the refuse is collected and public transport works. The financial markets, far from taking fright at this rudderless ship, continue to lend to Belgium at more favourable rates than most of the rest of the EU. Taxes have not gone up because no agreement can be made on debt restructuring. As a result, business and consumer confidence is high.

Frétt Telegraph lýkur svo á eftirfarandi orðum:

Belgium has found a sure-fire way to restrain public expenditure: by stopping the politicians getting their hands on the money in the first place.

Getur verið að reynsla Belga af "stjórnarkreppu" sinni sé sú að betri er engin ríkisstjórn en ríkisstjórn sem skattleggur, skuldsetur og keyrir þjóðarskútuna á bólakaf? Svo virðist vera.

Kannski vantar Íslendinga bara eina "belgíska stjórnarkreppu" til að koma sér út úr hruninu. Ástandið getur a.m.k. ekki versnað með "stjórnarkreppu" frá því sem nú er, með ríkisstjórn sem með mjög einbeittum hætti er að kafsigla hinni íslensku þjóðarskútu á leið sinni til heljar og Brussel (í "stjórnlausri" Belgíu!).

Vík, vanhæfa ríkisstjórn, og komi í staðinn: Ekkert!

Listinn yfir vígstöðvar ríkis og okkar er vitaskuld mun lengri. Hér verður samt staðnæmst í þeirri von um að lesandinn hafi áttað sig á stöðu mála. 

Stríðið við sósíalismann er í fullum gangi. Ertu búin(n) að velja þér lið?

Geir Ágústsson

Since this Rule of Law is a rule for the legislator, a rule about what the law ought to be, it can, of course, never be a rule of the positive law of any land. The legislator can never effectively limit his own powers. The rule is rather a meta-legal principle which can operate only through its action on public opinion. So long as it is generally believed in, it will keep legislation within the bounds of the Rule of Law. Once it ceases to be accepted or understood by public opinion, soon the law itself will be in conflict with the Rule of Law.

Á öðrum stað segir:

Það er gríðarlega alvarlegt mál þegar dómstólar láta undan pressu almenningsálitsins og dæma eftir kröfu dómstóls götunnar í stað þess að dæma eftir lögum og dómavenju. Réttarríkið byggir m.a. á því að hægt sé að treysta því að dómstólar séu sjálfstæðir og íhaldssamir.

Og á enn öðrum stað segir:

Í því andrúmslofti sem hér hefur ríkt um nokkurt skeið er mikill þrýstingur á dómara að dæma eftir því hvernig vindar blása í þjóðmálaumræðunni. Er þá gjarnan vísað til einhvers óskilgreinds réttlætis og sanngirnis. Það er hins vegar afar mikilvægt að dómstólar bregðist ekki skyldum sínum við að gæta lögbundinna réttinda almennings og samfélagsins þrátt fyrir vaxandi þrýsting pólitískra afla, fjölmiðla og hagsmunahópa um annað. 

Ekki eru allir sammála um gildi réttarríkisins í frjálsu samfélagi, og sérstaklega ekki eftir hrunið haustið 2008. Háværar kröfur eru um að dómstólar láti lagabókstafinn aðeins frá sér og byrji að dæma eftir einhverju öðru, t.d. því hvernig vindar blása. Þingmenn hafa jafnvel tekið undir slík sjónarmið í ræðustól á Alþingi.

Minnkandi virðing fyrir réttarríkinu kemur einnig fram þegar menn tala um "áhættuna" af því að fara með deilumál fyrir dómara. Icesave-deilan, sem nú tröllríður allri umræðu á Íslandi, er gott dæmi um það. Þar deila menn um "áhættuna" af því að fara með deilumál fyrir dómstóla og fá úrskurð sem byggist á lögum og reglum. Svona málflutningur er dæmi um minnkandi virðingu fyrir réttarríkinu.

Þetta er varhugaverð þróun. Grundvöllur réttarríkisins felst í því að einstaklingar þekki þær leikreglur sem gilda í samfélaginu (bæði í samfélagi einstaklinga og samfélagi ríkja) og geti verið vissir um að á meðan þær leikreglur eru ekki brotnar þá sé ekki hægt að varpa viðkomandi í grjótið. Ef réttarríkið er að hörfa þá er vald ríkisins til að setja reglur á eftir á eða dómara til að dæma eftir handahófskenndum skoðunum að aukast.

Gegn þeirri þróun þarf að sporna.